Hoe kan een kleurencirkel je helpen bij fotobewerking

november 11th, 2010

Tijdens mijn opleidingen (lerarenopleiding Beeldende Vorming in Tilburg en Schilderen/Monumentale Vormgeving op St. Joost in Breda) ging het uitsluitend over het mengen van pigmenten en oxides. Dat leverde veel verwarring op in het eerste jaar dat ik zelf lesgaf. De jongens die lts achter de rug hadden, noemden heel andere kleuren op als primaire kleuren, dan ik ze probeerde aan te leren. Toen pas leerde ik zelf het verschil tussen subtractieve en additieve menging.
(Wil je over een bepaald onderwerp veel leren, ga er les in geven! Of blog erover, zelfde effect. )

Kleurentheorie

Velen hebben zich gewaagd aan een kleurentheorie, zelfs Goethe, de schrijver. De meesten zijn uitgegaan van de subtractieve methode. Logisch, televisies en beeldschermen waren er nog niet in de tijd dat het gros van de kleurentheorieën werden gemaakt.
De kleurentheorie waar ik het meeste affiniteit mee heb, is die van Johannes Itten, een docent aan het Bauhaus.
Uit zijn kleurencirkel is het volgende af te lezen:
•de primaire kleuren rood, geel en blauw;
•de secundaire kleuren oranje, groen, paars, die van elke primair paar een menging zijn;
•de tertiaire kleuren;
•de complementaire kleuren (kleuren die elkaar aanvullen tot zwart, maar elkaar ook het meest versterken), tegenover elkaar liggend in de kleurencirkel, geel-paars, blauw-oranje en rood-groen;
•de lichte en donkere kleuren, met als sterkste contrast geel als lichtste en paars als donkerste kleur.

Verf en licht

Hoe meer verf je mengt, hoe meer licht je onttrekt (subtractief). Alle kleuren bij elkaar geven -in theorie- zwart. Hetzelfde geldt voor drukinkt of printertoner. Dat zwart heeft een bruine kleurzweem, daarom wordt er zowel in druk als in print gebruik gemaakt van de extra ‘kleur’ zwart (=K). CMYK: Cyaan, Magenta, Yellow, Key. (Key en geen Black, omdat de B verwarring zou kunnen geven met het Blue uit RGB).
Als je met gekleurd licht mengt, voeg je licht toe (additief) en krijg je bij het mengen van alle kleuren juist wit. RGB = Red, Green, Blue.

In het plaatje kun je zien, dat de gemengde kleuren in CMYK een rood, groen en blauw geven, die lijken op de primaire kleuren in het RGB-model. Zoals de mengkleuren in RGB lijken op het cyaan, magenta en geel van het CMYK-model.

Aangepaste kleurencirkel met licht

Ik heb een kleurencirkel in RGB gemaakt, die is afgeleid van Itten’s voorbeeld. De kleuren komen niet overeen, omdat het ene model van subtractieve kleurmenging uitgaat en het andere van additieve, maar de verwantschap is duidelijk.
Hetzelfde rijtje (primair, complementair, licht-donker) is ook hier van toepassing.

Zelf heb ik het meeste aan het makkelijk aflezen van de complementaire paren. Zeker omdat die afwijken van de verfcirkel, waarin ik ten slotte gepokt en gemazeld ben. Geel-blauw, magenta-groen, rood-cyaan.

Door de complementaire paren weet je welke kleuren er veranderen als je in één kanaal iets wijzigt. Haal je geel uit een foto, dan hou je blauw over; haal je rood uit een foto, dan hou je cyaan over. Als ik met kleurcorrecties bezig ben, overdrijf ik vaak in eerste instantie heel erg, om goed te zien welke kant het op gaat.

Variaties

Een handig hulpmiddel dat ik in Photoshop regelmatig gebruik is het menu “Variaties”. In dit voorbeeld heb ik de stappen op groot gezet om het verschil goed te laten zien, maar in het menu kun je met kleine stapjes werken, waardoor je – in goed Nederlands – kunt ‘fine-tunen’.

Uitleg

Deze blog heb ik vooral gemaakt, om een link te (laten) leggen tussen RGB en CMYK.

Als je al zo lang met die twee kleursystemen werkt, wil je sommige zaken wel eens voor vanzelfsprekend aannemen. Dus mis je iets in deze uitleg? Laat het me weten, ik hoor het graag.