Archive for september, 2010

Eergisteren op #blogpraat kwamen de rechten op beeldmateriaal ter sprake. Ik ben geen jurist, vanuit mijn beroepspraktijk als ontwerper en beeldend kunstenaar heb ik echter dagelijks te maken met auteursrecht. Maar heb je een juridische aanvulling of heb ik iets niet goed verteld, dan hoor ik het graag.

Auteursrecht

Op alles wat oorspronkelijk is met een eigen persoonlijk karakter en wat zintuiglijk waarneembaar is, rust auteursrecht. Ideeën zijn niet beschermd; beeld, muziek, toneel, gedicht, etc. wel. Het maakt daarbij niet uit of de maker een professioneel werkend kunstenaar of een amateur is. Wel is er een duidelijk onderscheid tussen een scheppend kunstenaar en een uitvoerend kunstenaar. Een andere uitzondering is de loonslaaf: het auteursrecht van de grafisch vormgever die in dienst is, berust bij de werkgever.
Auteursrecht is hetzelfde als beeldrecht en als copyright, waarbij het copyrightteken © niet verplicht is. Auteursrecht duurt tot 70 jaar na de dood van de maker.
Kernwoorden zijn openbaarmaking en verveelvoudiging.

Rechtenvrij

Rechtenvrij wil niet altijd zeggen dat het gratis is. Heb jij toestemming om een beeld rechtenvrij te gebruiken, dan mag dat zo vaak, zo groot, en waar je maar wilt. Maar het kan zijn dat je daar wel iets voor moet betalen. Ook kan het zijn dat je nog rekening moet houden met het portret van de persoon die gefotografeerd is. Rechtenvrij zegt alleen iets over de rechten van de fotograaf.

Licentie

Bij een licentie krijg je toestemming van de rechthebbende, een gebruiksrecht wat van te voren is vastgelegd. Bijvoorbeeld: je mag het alleen op die website zetten of in die advertentie plaatsen. Zodra je het beeld ook op een Mupi wilt hebben, dien je daarover opnieuw afspraken te maken. Ook een licentie kan zowel betaald als gratis worden gegeven.

Vrij internet

De piratenpartij vindt dat alles wat op het internet is geplaatst (openbaar is gemaakt) van iedereen is. En zij zijn daarin niet de enigen, want al zolang het internet algemener wordt gebruikt, wordt er driftig van alles en nog wat gratis gedownload. In mijn ogen blijft dat stelen. Ook als er geen naam van een maker bij een werk staat, is het toch beschermd en kun je het niet zomaar gebruiken.
Het internet zorgt natuurlijk wel voor een kentering in hoe we met rechten omgaan.
Zo is er op Flickr de mogelijkheid om een licentie aan je foto’s te hangen die anderen verschillende rechten geven, de Creative Commons Licentie. (Maar liefst zes verschillende!)
En van Open Source programma’s zullen we zo langzamerhand ook allemaal wel gebruikmaken.

Sxc.hu

Een van de grootste stockfoto-sites is sxc.hu. Veel van de foto’s die daarop zijn te vinden zijn gratis. Ook daar gelden beperkingen die je hier kunt lezen.

Hotlink

Tot slot: er werd nog geopperd dat een link maken toch wel ethisch verantwoord is. Dat ligt eraan hoe je die link heb gemaakt. Is het alleen maar een hyperlink, dan is dat prima. Maar je wilt een plaatje op je eigen blog ter illustratie, dus gebruik je waarschijnlijk embedding. En embedden, zodat voor de bezoeker niet te zien is dat het plaatje van een andere site komt, is niet zo netjes. Je snoept dan overdrachttijd van een andere site, zonder dat die ander daar enig voordeel uit haalt. Sites als Youtube en Flickr geven hier overigens toestemming voor.

Rechten

Hmm, mijn blogs worden de laatste tijd steeds langer dan ik wil. Nu heb ik het niet eens gehad over persoonlijkheidsrecht, portretrecht, volgrecht. Willen jullie daar ook iets over horen?

Dank aan jurist Anouk Siegelaar van de BNO (Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers)
De moeite waard om te bekijken is de site van Pictoright

In het meest ideale geval is je merk een onderdeel van een totale huisstijl, de corporate identity. Ik onderscheid verschillende soorten merken (een van mijn grootste ergernissen als vakidioot is het algemeen gebruik van het woord ‘logo’ voor elk type merk ):

•Een logotype (logos is Grieks voor woord) is een woordmerk, bijvoorbeeld Philips ;
•Een beeldmerk is een grafische weergave, meestal een tekening, bijvoorbeeld het kompas met de lopende figuur van de Rabobank;
•Een wapen is een teken dat door groepen (families, geslachten, landen) wordt gebruikt als herkenningsteken, bijvoorbeeld het schildje van ABN AMRO;
•Een vignet is oorspronkelijk een klein gegraveerd prentje, gewoonlijk zonder rand of lijst; als merk bijvoorbeeld het Intercity-teken van de NS.
Van mij mag je een vignet en een wapen ook een beeldmerk noemen, dat zijn ook grafische weergaven.
Soms wordt er ook nog over symbolen gesproken (bijvoorbeeld het wolmerk), maar die horen niet bij één bedrijf of persoon, maar staan voor een begrip of een groep.

Waaraan voldoet een goed logo?

Volgens F.H.K. Henrion, een Duits-Britse ontwerper, is een logotype: de naam van een persoon, firma of product in initialen of volledig weergegeven, op een dusdanige manier ontworpen dat hij wettelijk kan worden geregistreerd en beschermd als een ontwerp, waarbij men dient te beseffen dat logotypes die zijn samengesteld uit een bestaand alfabet niet als zodanig kunnen worden gekwalificeerd. Alleen een unieke constellatie en/of vorm van letters kan resulteren in een geldig merk.
Wat betekent dat “ACCOUNTANTSKANTOOR BORSBOOM” niet voldoet, maar zoals ik het heb geplaatst wel. (Wat doet een accountant? Debet, credit en optellen/aftrekken. Dat is wat ik heb verbeeld).

•Een heldere vorm. Ook al zijn de technieken aanzienlijk geavanceerder dan 25 jaar geleden, toen ik mijn ontwerppraktijk begon, dan nog zijn er zoveel ‘slechte’ omstandigheden waarin een logotype zich kan bevinden.
‘s Avonds bij slecht licht onder een natriumlamp; op een inktjet uitdraai; op een advertentiepagina met 36 andere merken. Vandaar dat ik zelf ‘vorm’ altijd boven ‘kleur’ stel.

•Voldoende contrast. Geel, lichtblauw, lichtgroen, roze, pasteltinten zijn niet aan te  raden op een witte ondergrond. Maar andersom, donkere achtergrond met donkere letters, is net zo fout.  (Toen ik Hendrion aan het opzoeken was, kwam ik op een site met een donkerrode achtergrond met zwarte letters. De arme man zou zich in zijn graf omdraaien, vermoed ik).

•Een karakter dat klopt. Een robuuste Egyptiënne (forse schreven) kun je wel voor een bouwmaatschappij toepassen, maar niet voor een balletgezelschap. Een scriptletter zal wel voor een trouwkaart worden gebruikt, maar is niet altijd geschikt voor een logotype.
Voor de PSE-kliniek, een vrouwenkliniek, heb ik ronde letters gemaakt. Voor de zakelijke accountant heb ik hoofdletters gebruikt.

•Liefst geen afkorting. Meestal word ik pas ingeschakeld als de naam al is vastgesteld. Soms is dat jammer, want mijn advies is altijd om geen afkortingen te gebruiken. De mogelijkheid tot verwarring is te groot: BBC staat voor Baronie van Breda College, Bredasche Boks Club en in Engeland zit er ook nog een grote organisatie met die naam.

Waaraan voldoet een goed beeldmerk?

Ik maak meestal logotypes. Mij lijkt de overeenkomst tussen de verschillende uitingen duidelijker bij een logotype. Je neemt de telefoon op met je naam en niet met “U spreekt met driehoekje, cirkeltje, blokje”.
Maar een opdrachtgever  kan goede redenen hebben om een beeldmerk te willen. Al zal ik altijd adviseren om een combinatie met een logotype te maken. We heten ten slotte niet allemaal Nike, waarbij de swoosh volstaat.

•Een heldere vorm. Een open deur, maar ook voor een beeldmerk gaat dat op natuurlijk. Bij voorkeur grafisch, strak, niet te veel kleuren.

•In geval van een foto: veel contrast. Knijp je ogen bijna dicht, kijk door je oogharen, en beoordeel of er nog iets van het beeld overblijft. Eventueel kun je de hoeveelheid tinten drastisch verkleinen, waardoor een tekenachtige foto ontstaat. Een bekend voorbeeld daarvan is de foto die Obama in zijn campagne gebruikte.

•Onlosmakelijk verbonden met het woordmerk. Sluis heeft nu – helaas – een modern logo. Hun merk uit 1926, zoals hiernaast afgebeeld, was een goede combinatie van beeldmerk en tekst.
Een slecht voorbeeld is TROPICAL. Een spelletje, een grapje, en dodelijk voor de leesbaarheid.

•Let op de leesrichting. In het Westen is de leesrichting van links naar rechts en daarna van boven naar beneden. Als de voorstelling een richting heeft, kun je daar het beste rekening mee houden. Het oude Bruynzeel beeldmerk uit de dertiger jaren vloog tegen de richting in. Zo’n 40 jaar later is dat op de juiste manier aangepast. (Even tussendoor: zie je dat de ronde plek achter de eerste vogel elke dynamiek tegenwerkt?)

Inspiratie opdoen

Door veel naar andere logotypes en beeldmerken te kijken, kun je inspiratie opdoen en je een mening vormen over wat je voor jezelf zou willen.
Ik heb in ieder geval veel inspiratie opgedaan door deze blog te maken naar aanleiding van vragen van Vince Balk (mede #blogprater). Dank je wel, Vince!

Mocht je vragen hebben of wil je mijn mening hebben over een merk, schroom niet en brand los.

Van mijn hand zijn de logotypes van PSE, Borsboom en Breij. De overige merken zijn voorbeelden die door anderen zijn gemaakt.

Literatuur:
•Huisstijl: een expressie van kwaliteitszin – Ben Bos;
•Hoe begin je aan een vogeltje – HW Lohman (eigen uitgave Mommersontwerp).

Dank aan iedereen die de poll heeft ingevuld. Zoals je hiernaast ziet, komt er niet echt een duidelijke voorkeur uit de poll. Zolang ik geen goede onderzoeken heb gelezen, doe ik ook geen definitieve uitspraak. Ik kan hooguit vertellen wat op dit moment de voorkeuren zijn van mijn collega en mij.

Zijn voorkeur is nr 3 (onderkant tekst naar de straatzijde).
Mijn voorkeur is nr 2 (tekst altijd van boven naar beneden).

Ik ben al aan het zoeken geweest op het internet en in mijn eigen literatuur, maar voorlopig heb ik nog geen bevredigende antwoorden gevonden. Zodra ik daar iets over heb ontdekt, breng ik jullie uiteraard op de hoogte! En ik hou me aanbevolen voor jullie mening en/of onderzoek.

Met een collega heb ik een heftige discussie over de richting die teksten moeten hebben. Ik ben van de Angelsaksische richting en vind dat boektitels zodanig op de zijkant moeten worden gedrukt dat je je hoofd naar rechts buigt om ze te lezen als de boeken in de kast staan. Hij is van de Duitse richting, waarbij de boektitels dus precies andersom zijn gedrukt. Zijn redenering is als volgt: als een boek op de achterkant ligt, kun je de titel bovenop lezen, en als het boek op zijn voorkant ligt, is de rugtitel leesbaar.

OK, er valt iets voor te zeggen. Zelf vind ik het gewoon mateloos irritant dat boektitels op twee verschillende manieren worden gedrukt (dat staat zo lastig in de boekenkast namelijk!)

Straatbeeld

Maar inmiddels heeft onze discussie zich uitgebreid. Want nu is de vraag: hoe zet je de tekst op een gevelbord. Met twee zijden aan een bord heb je 4 mogelijkheden, zoals je hieronder kunt zien:

1. de tekst loopt altijd van onder naar boven;
2. de tekst loopt altijd van boven naar onder;
3. de onderkant van de tekst is altijd naar de straatzijde gekeerd;
4. de onderkant van de tekst is altijd naar de gevel gekeerd.

Help je ons?

Vul je de poll onderaan in als je een voorkeur voor één van deze vier mogelijkheden hebt? We zouden het beiden heel erg op prijs stellen. En als je wellicht onderzoeken kent naar dit fenomeen, dan hoor ik het graag. Hartstikke bedankt alvast voor het meedoen.
(Het plaatje hieronder is te vergroten door erop te klikken).

20 september zal ik een blog maken over de uitkomst en dan vertel ik ook welke optie de voorkeur heeft van mijn collega en welke die van mij.

[poll id="1"] (poll gesloten)

Twitter laat mij vaak nadenken. Nou ja, niet twitter zelf natuurlijk, maar de mensen die twitteren. Wat dat betreft is Twitter voor mij in de plaats gekomen van de medewerkers die ik niet meer heb.
Men post links of stelt vragen. Heerlijk, dat zorgt ervoor dat ik onderzoek en het geeft discussie met anderen.
Van de week kwam ik via @EricvO op het artikel “Effectief webdesign beoordelen” terecht. Goed artikel, zodat ik een RT maakte, maar ook zo ‘handig’ was om Eric te melden dat ik het niet met alles eens was:

Hiërarchie van een webpagina

In het artikel wordt helder uitgelegd waar je op kunt letten bij de beoordeling van webpagina’s.
Als ik de principes van het artikel toepas op de site waarop het is geplaatst, dan snap ik nu waarom ik nog altijd geen RSS-feed op Frankwatching heb ingesteld! De schrijver van het artikel, Floor van Riet, gebruikt de Gestaltwetten als richtlijn voor webdesign. Daarbij noemt hij als 2e wet die van Gelijkheid: bezoekers groeperen elementen die op elkaar lijken. Die wet klopt wat mij betreft. Door de overal witte achtergrond van de site kan ik nauwelijks de kop onderscheiden van de inhoud en ervaar ik weinig verschil tussen het linker- en het rechtergedeelte.

Wet van eenvoud

Als 6e wordt de wet van eenvoud genoemd: hoe eenvoudiger de opzet van je webpagina, hoe minder moeite het kost om de informatie te scannen.
Ik heb last van het inspringen van zowel plaatjes als tekst in het artikel, waarbij ook niet altijd duidelijk is welke tekst onderdeel is van het plaatje.

Nu ben ik wellicht wat dat inspringen betreft een uitzondering. Bijna mijn hele werkzame leven heb ik een verschil van opvatting met mijn opdrachtgevers over inspringen. Ik wil altijd een zo rustig mogelijke tekst met een rechte belijning aan de linkerkant en een bullet die juist uitspringt in plaats van inspringt.

F-patroon

Beide opmerkingen gelden echter de site van Frankwatching en niet het artikel van Van Riet.
Hij heeft het over het F-patroon waarin wij kijken, met als conclusie dat gerelateerde informatie rechts moet worden geplaatst. Maar een kenmerk van het F-patroon is, dat de informatie aan de rechterkant slechter wordt bekeken of totaal wordt genegeerd, dus begrijp ik die plaatsing aan de rechterkant niet.

Volgens mij is een uitvloeisel van dat F-patroon juist dat je links, menu’s en aanverwanten aan de linkerkant zet. (Toen ik een vorige blog daarover schreef, had ik niet eens bewust het F-patroon voor ogen, maar kwam wel tot dezelfde conclusie).

Kleur

Ook heb ik andere opvattingen over het hoofdstukje kleur. Volgens van Riet vallen de Oxxio-aanmeldbuttons aan de rechterkant het meeste op (op zijn plaatje zit daar nog een zeegroene rand omheen, die het wel iets opvallender maken dan het nu is). Terwijl ik de rode, roze en paarse buttons het meeste vind opvallen. Wat ook meteen het probleem is, want dat zijn helemaal geen buttons!

Conclusie

Feit blijft dat ik het een goed artikel vind, dat de moeite van het lezen waard is. Ook de reden dat ik het had ge-retweet. Ik neem aan dat jullie kunnen begrijpen – en Eric in het bijzonder – dat ik deze reactie niet in de twitter-140-tekens kon vatten?

Gerelateerde links:

Frankwatching: Effectief webdesign beoordelen
Frankwatching: Geef content de juiste vorm
Joomla in 24 dagen: Een wireframe maken, waarin een goede grafische weergave staat van lezen volgens het F-patroon
Blog van Eric van Oevelen